Hastahanelerde uygulanan diyetler

Hastalara hastalıklarının ve tıp biliminin gerektirdiği biçimde beslenmelerini sağlamak için hastanelerde çeşitli diyetler uygulanmaktadır. Bu bölümde bu diyetlerin tanım, formül ve özellikleri belirtililecektir.

GENEL DİYET

TANIMI:
Yetişkin bir kişiye, bilinçli biçimde protein, vitamin, mineral ve öteki besieyicileri vererek, dengeli beslenmesini sağlar.

FORMÜLÜ:
75 gr. protein, 2000 kalori.

ÖZELLİKLERİ:
Herhangi bir ek besleyici kuilanılmazsa, diyet, 5 besin grubupta {1. süt ve sütlüler, 2. et, 3. sebze-meyve, 4. ekmek-tahıl, 5. yağ-şeker) desteklenir.

Genel Diyet yoluyla aldığı 2000 kalori, yetişkin bir hastanın dengeli beslenmesi için yeterlidir.

TERAPÖTİK (Tedavi edici) DİYETLER
 

	Gavaj diyeti: TANIMI:  Gavaj tüpünden kolayca geçebilen tanesiz/sulu ya da homojen besin maddelerinden oluşur. Baş-boyun, mide, bağırsak ameliyatiarından sonra, anorexia nervosa'da, yanıklar, felç ve koma gibi durumlarda uygulanır. Sindirimi kolay, diyare, konstıpasyon ve şişkinlik yarat mayan, kolayca hazırlanan, ucuz, bakterilerden arın mış ve besleyici niteliği yeterli besinleri içerir. FORMÜLÜ: 76 gr. protein, 180 gr. karbonlıidrat, 80 gr. yağ, 1800 kalori 2000 ml. ÖZELLİKLERİ: Kimi hastalarda diyare, bulantı, hydrasyon gibi yan tesirler görülebilir. Çiğ yumurtadan hazırlanan "Egg-Nog"la birlikte verilmez. 24 saat içinde kullanıl mazsa, atılmalıdır. Jejunostomi yoluyla beslenme, nasogastrik beslenmeden yavaş olmalıdır.
	Sulu diyet: TANIMI: Sıvı halde olan ya da oda ısısında akışkanlığını koruya bilen, tanesiz besinlerden oluşur. Diyareli hastalarda ilk aşama olarak kullanılır. Ayrıca, bağırsak ameliyatla rına hazırlık ve bazı ameliyatlardan sonra I:V. Beslenme ile Koyuca-Sulu Diyet arasında geçici olarak kullanılır. Az besleyici özelliktedir ve en önemli enerji ürünü karbonhidrattır. Ağız yoluyla alınan az kalorili ve elek trolytli sulu besinler dihydrasyonu önler ve kolonik birikmeyi azaltır. FORMÜLÜ: 1500 kalori, 2000 mI. ÖZELLİKLERİ: Protein. mineral, yağ, vitamin açısından fakirdir. Su ve kalori gereksinimi, Şekerli içecekler ve jöle kullanılarak karşılanır. Et ve tavuk sularındaki sofra tuzu (NaCI) yeterli sodyumu verecektir. Portakal suyu ise, askorbik asit ve potasyum bakımından zengindir. Methyl-Xantin türevleri içeren sıvılar (çay gibi) gastrİk asit salgılanmasını ve kalp atışlarını artırdıkları için, mide ameliyatları ve myokard enfarktüslerden sonra verilmezler.
	Sulu diyet (Koyuca): TANIMI: Koyu sulu ya da oda ısısında akışkanlaşan besinler den oluşur. Plastik cerrahi, ağız, burun ve özofagus ameliyatı, bu diyetin kultanıldığı bazı alanlardır. Sindirimi kolay, diyare, konstipasyon, şişkinlik yapmayan ve kolay hazırlanan, besleyici niteliği yeterli besinlerden oluşur. Sulu Diyet ile Yumuşak Diyet arasında, ağız yoluyla kullanılır. FORMÜLÜ: 80 gr. protein,1800 kalori, 2000 ml. ÖZELLİKLERİ: Bu diyetin üç günden fazla uygiılanması halinde; has tanın dengeli beslenmesi ve kalorik besin değerinin artırılabilmesi için, ek olarak yağ, et ve tavuk eti kulla nılmalıdır. Aksi halde, demir, B6 vitamini ve folik asit yönünden diyet yetersiz kalır. Çiğ yumuıtadan hazırla nan "Egg-Nog" verilmez. Kolay hazırlanan, ucuz ve bakterilerden arındırılmış besinlerden oluşur.
	Yumuşak diyet: TANIMI: Sulu Diyet ile Genel Diyet arasında kullanılır. Akut infeksiyoniar; bazı gastrointestinal rahatsızlıklar ve ameliyat sonraları, bu diyetin kullanıldığı alanlardır, Yumuşak kıvamda, kolay çiğnenebilen, kolay hazmedilen, fazla lifli ve kokulu olmayan besinlerden oluşur. FORMÜLÜ: 75 gr. protein, 1800 gr. kalori. ÖZELLİKLERİ: Yumuşak Diyet alan bir hasta, 1800-2000 kalori ara sında besin almış olmaktadır. Hastanın durumuna göre, çiğ sebze-meyve de bu diyete eklenebilir. Yumuşak kıvam ve görünüşteki besinlerden oluştuğu için, uzun zaman verilmesi hastada diyete karşı olum suz tepkilere yol açabilir. Böyle bir durum~ı önlemek için, imkân olursa, diyetin değiştirilmesi en uygun çözümdür.
	Diyabetik diyet: TANIMI:
	Diyabetik Diyet planlı, ölçülü, bilinçli ve her gün kontrol edilen bir diyettir. Çeşitli besinler bu diyette kullanılabilir. Ancak, diyetin günlük karbonhidrat gereksinimi sınırlı, protein gereksinimi yeterli, yağ ve toplam kalori miktarı ise az olmalıdır. FORMÜLÜ:
	90 gr. protein, 225 gr. karbonhidrat, 60 gr. yağ, 1800 kalori. ÖZELLİKLERİ:
	İdeal kiloyu korur. Besleyici yönden yeterlidir. Büyüme ye ve gelişmeye yardımcı olur. Hamilelerde fetus'un normal büyümesini sağlar. İdrarda çoğalan şekeri dü şürür ve serum glikozu normal fizyolojik düzeye getirir. Serumda çoğalan lipid miktarını düşürür.
	Zayıflama diyeti: TANIMI: Protein bakımından yeterli, karbonhidrat ve yağ gerek sinimi sınırlı, kalori değeri kısıtlıdır. Bu diyet, kilo kaybı gerekli kilolu kişilerce olduğu gibi, başka alanlarda da kullanılır. Örneğin, hipertansiyonda, soluk alma güçlüklerinde, bazı eklem ve kemik hastalıklarında, endokrin ve metabolik bozuklukların düzeltilmesinde, zayıflamanın olumlu etkisi görülmüştür. FORMÜLÜ: 70 gr. protein, 130 gr. karbonhidrat, 45 gr. yağ, 1200 kalori. ÖZELLİKLERİ: Bu diyetin karbonhidrat gereksinimi, meyve, sebze, süt, ekmek, tahıl gibi besinlerle karşılanır. Konsantre şeker ve şekerli besinlere yer verilmez. Yağ gereksinimi ise, yağsız et, yumurta, peynir ve sütten karşılanmakta, ölçülü miktarda yağ kullanılmaktadır. Zayıflama Diyeti'nin uygulanması sırasında, egzersize de önem verilmelidir.
	Diyare (ishal) diyeti: TANIMI: Akut diyareli hastalara uygulanan diyettir. Akut diyare, 24-48 saat sürdüğünden, beslenme bozuklukları büyük bir sorun olmamaktadır. Bu diyet, su, elektrolytler, kalori ve protein açısından yeterlidir. Posasız ve az yağlı besinlerden oluşur. FORMÜLÜ: 60 gr. protein, 1600 kalori. ÖZELLİKLERİ: Bu diyetin uygulanmasında hasta herhangi bir besin maddesini kabul etmiyorsa, bu besin maddesini içermeyen ve diyet formülüne uygun, başka bir diyet dü zenlenir. Ayrıca, bünyesi glikoz-elektrolyt solüsyonları kabul eden hastalar, bunu serbestçe kullanabilirler. Hastanın durumuna göre Diyare Diyeti'ni, Yumuşak ya da Az-Yağlı Diyet izler.
	Ülser diyeti: TANIMI: Ülser Diyeti, Ülser I ve Ülser II olarak tanımlanır. Ülser I Diyeti'nde, aktif peptik ülser ile yatan lıastaya ilk diyet tedavisi olarak 2 saat arayla az miktarda süt ve sütlü besinler verilir. Ülser II Diyeti'nde ise, verilen günlük besin miktarı daha fazladır. Bu diyette, genellikle yu muşak ve posasız besin maddeleri kullanılır. Süt, bu maddeler arasında en önemlisidir. Sütteki protein ve kalsiyum, mide asitinin salgılanmasını artıracağından, aşırı miktarda alınırsa, yemek sonraları, mide ağrıları na yol açabilir. FORMÜLÜ: 75 gr. protein, 1800 kalori. ÖZELLİKLERİ: Fazlaca yenen püre halindeki besinler, akşam yeiııek lerinden sonra yenilenler ve çok sık yemek yemek de mide asitini artıran etkenlerdir. Bu diyette, çiğ sebze-meyve, keskin kokulu ve baharlı sebzeler, sitrik asitli meyve suları, buğday ekmeği, ka feinli içecekler, kızartmalar, biber, baharat ve aşırı mik tarda proteinli besinler kullanılmaz. Az miktarda ve belirli zamanlarda alınan besinlerin sakin ve huzurlu bir ortamda yenilmesinin gerekliliği unutulmamalıdır.
	Üremi (Böbrek yetmezliği) diyeti: (Ü20 ve Ü40) TANIMI: Böbreklerin fonksiyonlarını yapamadıkları zamanlarda uygulanan diyettir. Yeterli beslenmeyi sağlamayı, doku kaybını ve kandaki ürenin yükselmesini önlemeyi amaçlar. Diyetin protein miktarı, 20 gram olursa, Üremi 20; 40 gram olursa Üremi 40 olarak adlandırılır. FORMÜLLERİ: 20 gr. protein, 2000 kalori, 40 gr. protein, 2000 gr. kalori. ÖZELLİKLERİ: Bu diyet, yeterli beslenmeyi sağladığı gibi, sıvı ve elek trolytlerin dengesizliğini de ayarlar, günlük sıvı gereksi nimi, hastanın sıvı kaybına göre düzenlenir. Bu miktar, 400-1000 ml. arasındadır. Günlük potasyum ihtiyacı 500-2700 mgr. potasyum, sodyum ihtiyacı ise 500-2000 mgr sodyum arasında değişir. Üremi Diyeti'nde günlük kalori gereksinimi, 2000-3000 kaloridir ve bunun büyük bölümünü karbonhidratlar oluşturur.
	Az- yağlı diyeti: (40gr. yağ) TANIMI: Protein ve karbonhidrat bakımından yeterli, kalori gereksinimi sınırlı, yağ olarak kısıtlıdır. Steatorrhea, kronik pankreas iltihabı, siroz, intestinal by-pass ameliyatı, gastrektomi ve safra kesesi ame liyatları bu diyetin uygulandığı alanlardır. FORMÜLÜ: 75 gr. protein, 40 gr. yağ, 1600 kalori. ÖZELLİKLERİ: Bu diyette yemekler yağsız olarak hazırlanmıştır. Yağ gereksinimi süt ve et grubundan sağlanır. Haftada 3 kez 1 tam yumurta verilebilir. Sınırlı tutulan güniük bitkisel yağ miktarı, gerektiğinde artırılır. Hazmı güç besin maddeleri kullanılmaz.
	Tuzsuz diyet:(1000mgr. Sodyum) TANIMI: Protein, karbonhidrat, yağ, mineral ve vitamin bakımın dan yeterli, tuz (sodyum) olarak kısıtlanır. Tüm yiyecekleri tuzsuz olarak hazırlanan bir günlük menüde, yaklaşık 500 mgr. sodyum natürel halde bulunmaktadır. Geriye kalan 500 mgr. sodyum gerek sinimi, paket olarak verilen 1,5 gramlık sofra tuzuyla karşılanır. Karaciğer hastalıkları, hipertansiyon, konjestif kalp ye tersizliği, böbrek hastalıkları, steroid ve adrenokortikal hormon tedavilerinde bu diyet kullanılır. FORMÜLÜ: 1000 mgr. sodyum, 1700 kalori. ÖZELLİKLERİ: Yiyeceklerde natürel halde tuz bulundüğu gibi, bazı ilaç ve içeceklerde de önemli miktarda tuz vardır. Örneğin, karbonatlı içecekler, maden suyu ve sodaları, antibiotikler, öksürük ilaçları, laksatifler, ağrı kesiciler ve antiasitler bunlardan bazılarıdır.
	Kardiyak (Kalp) diyet: TANIMI: Yağsız, tuzsuz, düşük kolesterol ve kalorili besinleri içerir. Günlük kolesterol gereksinimi 300 mgr. ya da daha azdır. Diyetin yağ gereksinimi dolaylı yoldan, süt, yoğurt, et, peynir çeşitlerinden karşılanır. Tuz olarak natürel halde bulunan sodyumla yetinilir. Hastanın durumuna göre, ölçülü miktarda paket tuz verilir. Genellikle, hiperkoles terollü, hipertansıyonlu hastalara uygulanır. FORMÜLÜ: 300 mgr. kolesterol, 35 gr. yağ,1500 kalori. ÖZELLİKLERİ: Bu diyet, plazmadaki beta lipo-protein miktarını azaltır. Beta lipo-proteinler, plazmada A ve E vitaminlerini taşırlar. Beta-proteinlerin azalması, plazma A ve E vita mınlerinin azalmasına yol açabilir. Uzun süren diyet uygulamalarında bu durum göz önüne alınmalı, diyet, A ve E vitaminleriyle desteklenmelidir.